قالب وبلاگ
تکنالوژی تعلیمی
آنجه که من معلم باید در مورد کار و هنرم بدانم و به آن عمل کنم. 
نويسندگان
پيوندهای روزانه

وسایل، مواد و رسانه های آموزشی


 

مقدمه
همانگونه که قبلاً نیز یادآوری شده است،تکنولوژی آموزشی مانند تکنولوژی در هر یک از شاخه های علمی دیگر،شامل دو جزء اصلی است:
1. جزء نرم افزاری(محتوایی)؛شامل روشها، دستورالعملها، الگوها، راهبردها، طبقه بندیها و ...
2. جزء سخت افزاری؛شامل ابزار، وسایل، دستگاهها و رسانه های آموزشی.
در فصل پیشین در مورد دیدگاه نرم افزاری بحث شده است در این فصل بخش سخت افزاری تکنولوژی آموزشی مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.


یادآوری این مطلب نیز لازم است که رسانه های آموزشی به عوامل، وسایل یا ابزاری گفته می شود که کل محتوای آموزش را به فراگیران منتقل می کند ولی وسایل کمک آموزشی شامل آن دسته از اشیاء ابزار و وسایلی است که تنها در بخشی از آموزش از آنها استفاده می شود. و هر چقدر کاربرد این وسایل غنی تر باشد، امر یاددهی - یادگیری با سهولت بیشتری انجام می شود.
تحقیقات نشان می دهد که رسانه ها به صرف رسانه بودن تفاوتی با هم ندارند و یادگیری بیشتر تحت تأثیر موضوعی است که آموزش داده می شود نه وسیله. که از طریق آن آموزش ارائه می گردد. همچنانکه پیشتر بدان اشاره شد اگرچه نتایج پژوهش ها در مورد مقایسه رسانه ها حاکی از این است که تفاوت معنی دای بین آنها نیست، با این وجود باید به این نکته توجه داشت که هر موضوعی قابل ارائه با هر رسانه ای نیست. بدین معنی که در مواردی، نوع آموزش (موضوع) و یا ویژگیهای فراگیران، انتخاب نوع خاصی از رسانه را ایجاد می کند.
رسانه های جدید، در صورتی که برای اولین بار به فراگیران ارائه شود، تنها به علت بدیع، نو و ناآشنا بودن شاگرد با آن، علاقه او را جذب می کند، ولی این برانگیختگی در صورت عادت به یک رسانه شش تا هشت هفته است و بعد از این مدت، فراگیر نسبت به رسانۀ جدید رفتار خاصی از خود بروز نمی دهد (فردانش،1372).


تقسیم بندی مواد و وسایل آموزشی
مواد و وسایل آموزشی را با توجه به معیارهای خاص به طبقه های مختلف تقسیم بندی نموده اند که عبارتند از:
الف) نرم افزار و سخت افزار
ب) چاپی و غیر چاپی
ج) برقی و غیر برقی
د) نورتاب و غیر نورتاب


وسایل، مواد و رسانه های آموزشی


 

مقدمه
همانگونه که قبلاً نیز یادآوری شده است،تکنولوژی آموزشی مانند تکنولوژی در هر یک از شاخه های علمی دیگر،شامل دو جزء اصلی است:
1. جزء نرم افزاری(محتوایی)؛شامل روشها، دستورالعملها، الگوها، راهبردها، طبقه بندیها و ...
2. جزء سخت افزاری؛شامل ابزار، وسایل، دستگاهها و رسانه های آموزشی.
در فصل پیشین در مورد دیدگاه نرم افزاری بحث شده است در این فصل بخش سخت افزاری تکنولوژی آموزشی مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.


یادآوری این مطلب نیز لازم است که رسانه های آموزشی به عوامل، وسایل یا ابزاری گفته می شود که کل محتوای آموزش را به فراگیران منتقل می کند ولی وسایل کمک آموزشی شامل آن دسته از اشیاء ابزار و وسایلی است که تنها در بخشی از آموزش از آنها استفاده می شود. و هر چقدر کاربرد این وسایل غنی تر باشد، امر یاددهی - یادگیری با سهولت بیشتری انجام می شود.
تحقیقات نشان می دهد که رسانه ها به صرف رسانه بودن تفاوتی با هم ندارند و یادگیری بیشتر تحت تأثیر موضوعی است که آموزش داده می شود نه وسیله. که از طریق آن آموزش ارائه می گردد. همچنانکه پیشتر بدان اشاره شد اگرچه نتایج پژوهش ها در مورد مقایسه رسانه ها حاکی از این است که تفاوت معنی دای بین آنها نیست، با این وجود باید به این نکته توجه داشت که هر موضوعی قابل ارائه با هر رسانه ای نیست. بدین معنی که در مواردی، نوع آموزش (موضوع) و یا ویژگیهای فراگیران، انتخاب نوع خاصی از رسانه را ایجاد می کند.
رسانه های جدید، در صورتی که برای اولین بار به فراگیران ارائه شود، تنها به علت بدیع، نو و ناآشنا بودن شاگرد با آن، علاقه او را جذب می کند، ولی این برانگیختگی در صورت عادت به یک رسانه شش تا هشت هفته است و بعد از این مدت، فراگیر نسبت به رسانۀ جدید رفتار خاصی از خود بروز نمی دهد (فردانش،1372).


تقسیم بندی مواد و وسایل آموزشی
مواد و وسایل آموزشی را با توجه به معیارهای خاص به طبقه های مختلف تقسیم بندی نموده اند که عبارتند از:
الف) نرم افزار و سخت افزار
ب) چاپی و غیر چاپی
ج) برقی و غیر برقی
د) نورتاب و غیر نورتاب

قرار دادن مواد و وسایل آموزشی در دو دستۀ نورتاب و غیر نورتاب یکی از بهترین و کاملترین تقسیم بندی هایی است که تا کنون به عمل آمده است.
در این تقسیم بندی مواد و وسایلی نظیر فیلم متحرک، اسلاید، فیلم استریپ، اورهد، طلق شفاف و پروژکتورهای مربوط به آنها در دسته نورتاب و رسانه هایی مانند تابلوهای آموزشی، اشیاء سه بعدی، چارت، پوستر، تصاویر و نمودار در دسته غیر نورتاب قرار می گیرند.


رسانه های آموزشی غیر نورتاب:


1. تابلوهای آموزشی
الف) تابلوهای گچی؛ این تابلوها از متداول ترین و ارزان ترین انواع تابلوها در آموزش هستند که به کارگیری آنها بسیار ساده و آسان است. در استفاده از این تابلوها از روشهایی سود جسته می شود از جمله: روش الگو، روش قالب، روش شبکه یا جدول و روش پنهانی.


1. روش الگو؛ این روش برای ترسیم نقشه ها و تصاویری که مرتباً توسط معلم مورد استفاده قرار می گیرند به کار گرفته می شود. استفاده از این روش متضمن صرفه جویی در وقت و انرژی معلمان است. مثلاً معلم جغرافیا نقشه کشورهای مورد نیاز را بر روی کاغذ نازکی ترسیم نموده و حدود مشخص شده را با سنجاق و یا میخ های خیلی نازک سوراخ می نماید و آنها را بر روی تخته می چسباند و با تخته پاک کن آغشته به ذرات گچ ضربات ملایمی به آن وارد می کند و پس از برداشتن الگو از روی تابلو، با اتصال نقطه ها طرح مورد نظر را به دست می آورد.
2. روش قالب؛ استفاده از این روش ترسیم اشکال ظریف و دقیق هندسی را در زمان کوتاهی برای معلمان میسر می سازد. کاربرد این روش مستلزم تهیه قالب اشکال مورد نظر بر روی مقوا، تخته های سه لائی یا فیبر و حتی آلومینیوم می باشد.
3. روش شبکه یا جدول؛ این روش مختص بزرگ کردن تصاویر کوچک بر روی تابلوهای گچی است.
4. روش پنهانی؛ این روش، هم برای معرفی پروژه های دسته جمعی شاگردان و هم برای کار تدریس توسط معلمان مورد استفاده قرار می گیرد، استفاده از این روش به میزان قابل توجهی، میزان یادگیری را افزایش می دهد.


ب) تابلوهای پارچه ای ؛ یکی از انواع تابلوهایی است که بر اساس اصل چسبندگی دو سطح پرزدار تهیه و مورد استفاده قرار می گیرند. در کاربرد این تابلوها می توان دو حس دیداری و شنیداری شاگردان را بکار گرفته و هر گونه مطلبی را به صورت عینی ارائه دهید. جابجا کردن نوشته ها و تصاویر بر روی تابلو امکان نوعی حرکت و تغییر را به معلم می دهد. متغیر سرعت یکی از مزایای استفاده از این گونه تابلوهاست و امکان مشارکت شاگردان و همکاری آنان در تدریس نیز فراهم می گردد.
تنها محدودیت این تابلو این است که کاربرد اینگونه تابلوها مستلزم داشتن قدری مهارت است که کسب آن کار دشواری نیست. برای زمینه اینگونه تابلوها، رنگهای تیره دارای محاسن زیادی هستند. به کارگیری چنین روشهایی موجب می شود که فراگیران قبل از اخذ تصمیم درباره موضوع مربوطه، فکر کرده و به عبارت دیگر آنرا مرور نمایند. اظهار نظر دیگر شاگردان نیز موجب بحث و مرور دوباره می گردد. استفاده از این تابلوها که تابلوهای ماهوتی یکی از آنهاست بستگی به قدرت تخیل، ابتکار و خلاقیت معلمان دارد.


ج) تابلوهای مغناطیسی؛ این تابلوها بر اساس اصل جذب فلزات به طرف آهن ربا، تهیه و مورد استفاده قرار می گیرند. از محدودیت های عمده کاربرد این تابلوها، سنگینی آنهاست. به علاوه دشواری تهیه مجدد و گم شدن آهن ربایی است که برای نگهداری تصاویر بر روی تابلو از آنها استفاده می شود. در استفاده از تابلوهای مغناطیسی اشیاء سه بعدی کوچک را نیز می توان به کار برد.


د) تابلوهای الکتریکی؛ در ساختمان اینگونه تابلوها می توان از چوب، یا مواد مشابه دیگر استفاده کرده و به کمک مقداری سیم یک لامپ کوچک چراغ قوه و یا زنگ اخبار تابلوی ارزشمندی را تهیه کرد. این تابلوها در مستقل بار آوردن فراگیر موثر است. زیرا که دانش آموز یا فراگیر می تواند کار خودش را به خاطر بازخورد سریعی که وسیله روشن شدن لامپ، دریافت می کند، ارزشیابی کند. به عبارتی شاگردان نیاز کمتری به کمک معلمان دارند و خود می توانند صحت و سقم پاسخها را حدس بزنند.


2. اشیاء واقعی (مواد آموزشی سه بعدی)
کاربرد اشیاء واقعی در کلاس درس متضمن منافع زیادی است که حداقل آن را می توان آشنا شدن و آگاه شدن شاگردان با آنها و محیط زیست دور و برشان نام برد. انواع مختلف اشیاء واقعی را می توان تحت سه عنوان اشیاء تغییر نیافته، اشیاءتغییر یافته و نمونه ها به شرح ذیل طبقه بندی نمود:


الف) اشیاء واقعی تغییر نیافته ؛اشیاء سه بعدی تغییر نیافته، آن دسته از اشیاء هستند که هیچ گونه تغییری جز اینکه آنها را از محیط واقعیشان جدا کرده اند، در آنها داده نشده است. به عبارت دیگر آنها دقیقاً خودشان هستند به استثنای اینکه آنها را از محیط اصلی و واقعیشان جدا کرده و به اماکن آموزشی آورده اند و دست نخورده بوده و اندازه واقعی خود را دارا هستند. یک موتور اتومبیل، گیاهان و غیره نمونه هایی از اشیاء واقعی تغییر نیافته به شمار می روند.


ب) اشیاء سه بعدی تغییر یافته ؛اشیاء سه بعدی تغییر یافته را از ابتدا به دو نوع حقیقی و تقلید واقعیت تقسیم می کنند. نوع اول یعنی اشیاء تغییر یافته حقیقی، آن دسته از اشیاء سه بعدی هستند که علاوه بر جدا کردن آنها از محیط واقعیشان در آنها تغییراتی نیز داده اند. مثل جمجمۀ انسان یا یک اسکلت کامل انسان.
اما اشیاء سه بعدی تغییر یافته تقلید واقعیت آن دسته از اشیاء سه بعدی آموزشی هستند که حقیقی نبوده، بلکه بر اساس واقعیت و تقلید از آن ساخته شده اند.
در دست داشتن اشیاء واقعی، برای مشاهده، لمس کردن، نمایش دادن و... وسیله خوبی برای ترغیب و تشویق شاگردان به بهره گیری از اینگونه منابع آموزشی است.

 


 

اشیاء واقعی تغییر یافته تقلید واقعیت عبارتند از:

 1. مدل 2. ماکت 3. دایوراما 4. میز شنی 5. برشها 6. مولاژها.

 


 


1. مدلها؛ مدلها، اشیاء واقعی تغییر یافته و سه بعدی و تولید مجدد اقلام ظریف و گران قیمت هستند که می توانند به قیمت قابل قبول و ایمنی لازم برای استفاده ساخته شوند. مدلها را تولید مجدد اشیاء واقعی و حقیقی می دانند. مدلها را می توان اندازه واقعیت، بزرگتر از واقعیت یا کوچکتر از واقعیت تهیه نمود.ولی در هر حال بایستی در نظر داشت که خصوصیات و ویژگیهای عمومی و کلی اشیاء واقعی مورد نظر باید در آنها وجود داشته باشد. مانند مدل چشم انسان.
2. ماکتها؛ ماکتها به طور گسترده ای در آموزشهای صنعتی به کار گرفته می شوند. ماکتها قسمت ساده شده واقعیت و جایگزین اشیاء واقعی هستند که برای روشن کردن قسمتهای لازم و یا طرز کار چیزی با حذف جزئیات غیر لازم ساخته می شوند و نسبتها کاملاً رعایت می شود. در ساختن ماکتها بایستی آنرا شبیه شیء واقعی مربوطه و حتی الامکان همرنگ طبیعت آن تهیه کرد. باید آنرا طوری ساخت که یادگیری را تسهیل کند نه دشوار. در تهیه ماکتها، دنبال کردن مراحل پیاپی ساخت، کارها را آسانتر می کند.
3. دایوراما؛ صحنه های سه بعدی هستند که اغلب به صورت مینیاتوری بوده و در آنها اشیاء و مجسمه ها در حالت و محل عادی خود ظاهر می شوند. اشیاء دایوراما به ندرت در اندازه طبیعی ساخته می شوند.
4. میز شنی؛ عبارتند از: یک منظرۀ سه بعدی در مقیاس صحیح که روی یک زمینه مسطح که شن مرطوب ریخته شده (برای شکل دادن) و فراگیران با استفاده از شن مرطوب و ماکتهای مختلف به دوباره سازی صحنه ها در مقیاس صحیح می پردازند. مانند مناطق جنگلی.
5. برشها؛ آن دسته از اشیاء سه بعدی تغییر یافته هستند که برای نمایش قسمتهای پنهانی و و دور از دید اشیاء و پدیده ها به کار می روند. برشها در علوم تجربی و طبیعی کاربرد فراوان دارند.
6. مولاژها؛ مولاژها نیز آن دسته از مواد سه بعدی تغییر یافته از نوع تقلید واقعیت است که ترکیب مناسب و مطلوبی از سه نوع قبلی یعنی مدل، ماکت و برش را تشکیل می دهند.


ج) نمونه ها؛ نمونه ها ممکن است اشیاء سه بعدی تغییر نیافته و یا تغییر یافته باشند و قسمت و جنبه ای از شیء هستند که دارای مشخصات مشابه و مشترک طبقه و یا گروه خاصی است.


3. تصاویر آموزشی


تصویر یک وسیله دیداری از افراد، اشیاء و اماکن است. گاهی اوقات مطالعه، بررسی و مشاهده بسیاری از پدیده ها و امور و وقایع برای فراگیران جز از طریق استفاده از تصاویر میسر نیست. زیرا تصاویر امکان شکستن بعد زمان و مکان را برای آنان فراهم می سازند. تصاویر ثابت را به انواع گوناگون از قبیل 1. تصاویر کاغذی غیر نورتاب نظیر عکسها و نقاشی ها، 2. اسلایدها 3. فیلم استریپ ها و طلق های شفاف تقسیم بندی می کنند. برای درک و خواندن تصاویر باید سواد تصویری یا دیداری داشته باشیم. سواد تصویری عبارت است از: قدرت درک معانی و مفاهیم تصویری.
تصاویری که بر روی کاغذ نقش بسته اند یا با دست کشیده می شوند دارای مزایا و امتیازات زیر هستند:
الف) ارزان هستند و کاربرد متنوعی دارند.
ب) می توان درسهای گذشته را در مدتی بسیار کوتاه مرور کرد.
ج) قدرت تخیل را تقویت می کنند.
د) اشتباهات و سوء تغییرات را اصلاح می نماید.
و) به مطالعه جزئیات کمک می نماید و می توان تصاویر را مقایسه نمود و بعد زمانی و مکانی را شکست.

 

4. چارتها
چارتها آن دسته از رسانه های ترسیمی دیداری هستند که به منظور ارائه دیداری ایده ها و مفاهیمی که تفهیم آنها از طریق ارائه کتبی یا شفاهی مشکل است، تهیه می شوند. مشخصۀ اصلی چارت دادن اطلاعات است.
چارتها می توانند ترکیبی از فرمهای ترسیمی، تصاویر، نقاشیها و کاریکاتورها، نمودارها. دیاگرام ها و مواد لغوی باشند. چارتها را بر اساس فرم ارائه مطالب و ماهیت محتوی تقسیم بندی نموده اند.
چارتها بر اساس فرم ارائه مطالب به چارتهای زمانی، چارتها نواری، چارتهای برگردان و چارتهای سازمانی تقسیم شده است.
الف) چارتهای زمانی: این گونه چارتها عمدتاً به منظور مشخص کردن وقایع و حوادث تاریخی در یک دوره از تاریخ بکار برده می شوند.در این چارتها، معمولاً از محورهای افقی برای مشخص کردن حوادث و از محورهای عمودی برای جدا کردن ادوار تاریخی استفاده می کنند.
ب) چارتهای نواری :چارتهای نواری حاوی قسمتهای پوشیده از نوار و یا کاغذ هستند که می توانند در مواقع لازم کنار رفته و قسمت مربوط را آشکار سازند. از امتیازات چارتهای نواری یکی این است که به دلیل تحریک حس کنجکاوی باعث جلب نظر بیشتر فراگیران شده، دیگری این است که به دلیل اینکه در هر زمانی یکی از قسمتها در معرض دید قرار می گیرد، بقیه قسمتها به عنوان عامل پارازیت باعث حواس پرتی نمی شود.
ج) چارتهای برگردان: این چارتها شامل تعداد لازم صفحات مرتب شده از مراحل مختلف یک روند به صورت چارت است که یکی پس از دیگری در معرض دید فراگیران قرار می گیرد. مثل آموزش مراحل رشد جنین.
د) چارتهای سازمانی و طبقه بندی: چارتهای طبقه بندی و سازمانی نمایانگر یک روند انشعاب و یا تجمع از سویی به سوی دیگر هستند. این گونه چارتها به سه نوع به شرح زیر تقسیم می شوند: چارت جریانی، چارت درختی، و چارت شاخه ای.
چارت جریانی: آن دسته از چارتها هستند که به منظور نشان دادن جریان یک فرایند و یا روابط میان مسئولیتهای شغلی دوایر اداری در یک سازمان بکار می روند.
چارت درختی: چارت درختی برای مشخص کردن ترکیب و روابط میان اعضای خانواده ها و یا انواع (اثرات یک اختراع) و عمدتاً روندی از داخل به سمت خارج دارا هستند.
چارتهای شاخه ای: این چارتها عمدتاً از به هم پیوستن چندین شاخه متعدد به شاخه ای واحد به وجود می آیند. اینگونه چارتها را معمولاً برای مشخص کردن موادی که برای ساختن و تولید یک فرآورده مورد نیاز هستند بکار می گیرند.
یک تقسیم بندی دیگر از چارتها بر اساس ماهیت محتوا است که به دو دسته چارتهای اخباری و چارتهای آموزشی تقسیم می شوند.
چارتهای آموزشی: ضمن اینکه تمامی خصوصیات چارت را دارد ولی نیازمند توضیح شفاهی معلمان است. در کارهای آموزشی از آنها استفاده می شود، نه اطلاع رسانی صرف. این چارتها را می توان در مقدمه و شروع درس و یا نتیجه گیری و خلاصه کردن مطالب استفاده کرد.
چارتهای اخباری: چارتهای اخباری را شامل ورقه ها و یا تابلوهایی می دانند که به دیوار نصب شده و نظیر پوسترها، اطلاعاتی را به دیگران عرضه می دارند. ولی مطالب مندرج در آنها جامعتر از پوسترهاست. چارتهای اخباری را زمانی بکار می گیرند که اطلاعاتی را به طور مفصل از طریق دیگر رسانه ها، نظیر رادیو و تلویزیون به اطلاع مردم رسانیده اند، ان گاه از چارت اخباری استفاده می کنند.
تفاوت این چارت با پوستر این است که پوستر بایستی با توجه به علایق و احتیاجات عام تهیه گردد، در حالی که چارت اخباری برای درک بیشتر اطلاعاتی است که از طرق مختلف به مردم اطلاع داده شده است. به عبارتی چارت اخباری نمایانگر و نشان دهندۀ یک ایدۀ کلی و عمومی از یک موضوع بخصوص است.

 

5. پوسترها
پوسترها ورقه ها و تابلوهایی هستند که به منظور انتقال صریح، روشن، جالب توجه و ارزان قیمت اطلاعات و یا ترویج و اشاعۀ طرز فکرها، ایده ها و ارزشها بکار برده می شوند. پوسترها جنبۀ همگانی داشته و می خواهند فکر یا ایده ای را در بیننده ایجاد یا تقویت و القاء نمایند. بدین جهت هر چقدر پیامها را ساده تر و مستقیم تر ارائه دهند، تاثیر آنها  زیادتر و موثرتر خواهد بود. بهترین پوسترها دارای مشخصات زیر هستند.
1. دارای هدف و منظور خاص باشد.
2. پیام ها را به صورت واضح و روشن بیان نماید.
3. دارای رنگهای زنده و معنی دار باشد.
4. به انداره کافی بزرگ باشد و مشکلی را برای دیدن و درک ایجاد نکند.

 

تقسیم بندی پوسترها
یکی از تقسیم بندیهای معمول در پوسترها، تقسیم بندی آنها به دو نوع الف؛ یک نظری و ب؛ چند نظری است.
الف) یک نظری: پوستری است که با حداقل کلمات و تصاویر، مطلب یا مفهوم منفردی را می خواهد بیان کند. جنبه فوریت دارد و با یک نظر قابل خواندن و درک است و نیازی به توضیح ندارد. اینگونه پوسترها صرفاً بایستی ایده ای را درباره موضوعی که قبلاً تفهیم شده است، یادآوری و مرور نمایند.
ب) چند نظری: پوستری است که از کلمات و تصاویر بیشتری تشکیل یافته و برای درک آن نیاز به زمان بیشتری است و جنبه فوریت ندارد ولی در هر حال نیازی به توضیح شفاهی ندارد و می تواند تصویر زیادی را در خود جای دهد. این پوسترها برای جلب توجه، القاء ایده و تشویق بینندگان به انجام کار بخصوصی مورد استفاده قرار می گیرند.
پوسترها از هر نوعی که باشند بایستی موجب جلب توجه فوری شوند، شامل مطلب و موضوعی خاص باشند و بیننده را به انجام کاری وادارند.
در ارائه پوسترها، باید توجه داشت که برای ایجاد حداکثر تأثیر در مخاطبان، مطالب پوستر باید از قسمتی از یک برنامه کلی انتخاب شود. میزان تأثیر پوستر بر بینندگان با تعداد آنها در اماکن گوناگون نسبت مستقیم دارد. به عبارتی هر چه تعداد پوسترها بیشتر باشد تأثیر پیام بر گیرندگان بیشتر می باشد. در تعویض و نصب یک پوستر سعی کنید مدتی جای آنرا خالی بگذارید.

 

در تهیه پوسترها و چارت ها اصول زیر باید در نظر گرفته شود:
1. اصل خلاصه بودن: یعنی بتوان در عرض چند ثانیه آن را قرائت نمود. جملات ساده باشد، تعداد کلمات پوستر نبایستی از 8 کلمه تجاوز کند. عنوان پوسترها را می توان در زیر پوشش یکی از چهار طبقه بندی زیر قرار داد (احدیان، 1373) :
- دستوری: مثل، در هنگام تابش فلزات از عینکهای ایمنی استفاده کنید.
- پرسشی: آیا موتورهای دیزل را می شناسید؟
- پیشنهادی: امتحانات نزدیک است، مطالعه کنید.
- اخباری: اشعۀ X زیان آور است، از آن بپرهیزید.
2. سادگی: سادگی نوعی زیبایی است. هر چقدر پوستر ساده تر باشد، تأثیر آن بیشتر است.
3. بداعت: پوسترها و چارتها بایستی بدیع، جالب و نو باشند. استفاده از نظرات افراد دیگر در این زمینه نیز مفید است.
4. طرح و نقاشی: تصاویر باید برای مخاطبان سریعاً قابل درک باشد. بر حسب عادت بیشتر نظر بینندگان به سوی نقاشی و طرح جلب می گردد.
5. تنظیم: نحوه قرار گرفتن طرح و نوشتار را بایستی چندین بار تغییر دهید تا بهترین تصاویر به دست آید که بر بیننده تأثیر گذارد. استفاده و گرفتن ایده از پوسترهایی که قبلاً توسط دیگران تهیه و تنظیم شده است به شما کمک شایان توجهی خواهد نمود.
6. رنگها: رنگها مبین ایده ها و احساسات بوده و هستند ولی نباید از آنها به عنوان تزئین استفاده شود. رنگها حامل پیامند. خطوط نیز مثل رنگ دارای معانی مخصوص خود است. کما اینکه خطوط افقی پایداری و سکون را نشان می دهند و خطوط مارپیچ حرکت را می رسانند. معمولاً رنگهای تیره را در روی زمینه های کم رنگ و رنگهای روشن را روی زمینه های تیره بکار می برند. تجربه نشان داده است که رنگ سیاه روی زمینه زرد درخشندگی قابل توجهی را داراست.

 

6. نمودارها (گرافها)
نمودارها، رسانه هایی هستند که به منظور ارائه و نشان دادن روابط عددی و نسبی اقلام بکار گرفته شده و گیرنده پیام را قادر به درک معنای خاص یک توده از اطلاعات پیجیده می کنند. (احدیان، 1374). یک نمودار بیان دیداری داده های عددی است، جدولی از اعداد، حاوی اطلاعات گسترده ای است که خواننده را قادر به درک معنای خاص یک توده از اطلاعات پیچیده می کنند. هدف اساسی از نمودارها، نمایش اطلاعات کمّی به صورت ساده و سریع است. بعضی از نمودارها، دارای یک مقیاس اندازه گیری می باشند، مانند نمودار دایره ای و بعضی دیگر دارای دو مقیاس می باشند، مانند نمودار خطی.

 

انواع نمودارها
متداول ترین نمودارها عبارتند از: 1. نمودار خطی 2. نمودار ستونی 3. نمودار دایره ای 4. نمودار مصور (تصویری).
1. نمودار خطی: نمودار خطی از جمله نمودارهایی هستند که در بردارنده دو مقیاس اندازه گیری هستند که همان محورهای افقی و عمودی آنها را تشکیل می دهند. کارشناسان این نوع نمودارها را از دقیق ترین نمودارها به حساب می آورند. این نمودار در نشان دادن رابطه دو سری از اطلاعات بسیار مفید هستند.
2. نمودار ستونی: این نمودار از ساده ترین انواع نمودارها برای خواندن است. مناسب ترین مورد استفاده این نمودارها، هنگامی است که تعداد متغیرها کم باشد و برای مقایسه بکار رود. نمودار ستونی می تواند وسیله ای برای مقایسه مستقیم اطلاعات کمّی در فاصله های زمانی مشخص باشد.
3. نمودار دایره ای: نمودارهای دایره ای بهترین شیوه مقایسه بخشهای مختلف یک کل می باشند، و دارای یک مقیاس اندازه گیری هستند که آن هم درصد است. این نمودارها دارای دو ویژگی به شرح زیر هستند:
الف؛ در آنها کل اطلاعات بدون توجه به متغیر دیگر نشان داده می شود.
ب؛ میزان کمّی هر بخش از اطلاعات به شکل درصد و یا کسری از کل نمایش داده می شود.
4. نمودار تصویری (مصور): این نمودارها در حقیقت انطباقی از نمودار ستونی می باشند و همان نوع اطلاعات را ارائه می کنند. این نمودار برای نخستین بار توسط اتونورات یکی از دانشمندان علوم اجتماعی مورد استفاده قرار گرفت. این نمودار به سادگی قابل درک است و شکل های حقیقی در آنها استفاده می شود. ولی دقت و صحت انواع دیگر را دارا نیستند. در این نمودارها نشان دادن مقادیر کسری و یا کوچکتر از واحد، از طریق خرد کردن شکل مورد نظر به چند جزء و یا کسر به عمل می آید.
رسانه های آموزشی نورتاب
رسانه های آموزشی نورتاب به دو نوع رسانه های آموزشی نورتاب ساکن (ثابت) و نورتاب متحرک تقسیم می شوند.
1. رسانه های آموزشی نورتاب ثابت:
این رسانه ها برای معلمانی که مایلند تجارب جالب و یادگیری موثر در دانش آموزان خویش ایجاد نمایند وسیله ارزشمندی هستند. نورتابهای ثابت با عبور دادن نور از فیلم یا سایر مواد شفاف، تصاویر را نمایش می دهند. مانند فیلم استریپ، اسلاید و پروژکتور اورهد. البته پروژکتور اوپک نیز در این دسته قرار می گیرد ولی مات می باشد.

 

1.1. اسلاید:
اسلایدها عبارت از: صفحات شفاف و یا فیلم های مثبت دارای تصویر که در اثر عبور نور از آنها تصویر بر روی پرده نمایش و یا مانیتور پروژکتور منعکس می شود. به عبارتی اسلاید عبارت است از: تصاویر ترسیم شده بر روی یک صفحه شفاف یا فیلم های مثبتی از عکس ها که در اثر عبور نور از آنها تصویر را بر روی پرده و یا دیوار منعکس می کنند.
الف: اسلایدها 2×2 اینچ یا تقریباً 5×5 سانتی متر هستند که از متداول ترین اسلایدها می باشند و بیشتر در آموزش استفاده می شوند و از طریق دوربین عکاسی تولید می شوند. این اسلایدها به آسانی تهیه می شوند و ارزان قیمت نیزهستند و حمل و نقل آنها نیز آسانتر است و پروژکتورهای استانداردی دارند.     
ب: اسلایدهای معمولی که اندازه کادر خارجی آنها  اینچ است. این اسلایدها از اولین اسلایدهایی محسوب می شوند که در آموزش، پذیرش گسترده ای به دست آوردند و به اسلایدهای لنترن lantern معروف بودند.

 

ساختمان پروژکتورهای اسلاید:
ساختمان کلی پروژکتورها که برای نمایش اسلایدها استفاده می شود شامل:
الف؛ سیستم نوری؛ که شامل اجزاء زیر است:                                                      
1. لامپ پروژکتور، که منبع نوری پروژکتور محسوب می شود.   
2. رفلکتور و عدسیهای همگرا، که نور را به طرف عدسی تصویر هدایت می کند.
3. عدسی تصویر، خواه از نوع عدسیهای زوم و «برشی» و یا معمولی که تصویر را بر روی پرده منعکس       
می کنند.
4. قسمت تنظیم کننده، که تصویر را بر روی پرده تنظیم می کند.
ب؛ حاملهای اسلاید:
حاملهای اسلاید به دو نوع حاملهای تک اسلایدی و چند اسلایدی تقسیم می شوند.
   حاملهای تک اسلایدی که ممکن است به طور دائمی بر روی پروژکتور تعبیه شده باشد و یا در مواقع لزوم بر روی پروژکتور سوار شود. حاملهای چند اسلایدی که ممکن است دورانی و یا مکعبی باشد. این حاملها بر حسب ساختمان پروژکتور ممکن است به صورت افقی و یا عمودی بر روی پروژکتور قرار گیرند. و برای هر دو منظور نگهداری اسلاید و نشان دادن آن بکار گرفته می شوند.
ج؛ قسمتهای کنترل کننده:
   1. کلید لامپ و پنکه که موتور پنکه و لامپ و پروژکتور را بکار می اندازد.
  2. کلید تعویض اسلاید.
  3. دگمه رها کنندۀ حامل، که برداشتن سینی را برای گذاشتن اسلاید در آن امکان پذیر می کند.
  4. دگمه بالابرنده.
  5. مخزن نگهداری کابل.
  در هنگام جابجا کردن اسلایدها، همواره باید به یاد داشته باشید که جابجایی آنها از طریق گرفتن قاب و یا کادر آنها باشد.

 

طرز تهیه اسلاید
1. تهیه اسلاید با دست، که از طلق شفاف مخصوص تهیۀ اسلاید و مدادهای روغنی و جوهرهای رنگی استفاده می شود. تهیه اسلایدهای 4×   3 اینچ بصورت دستی مناسب تر است.
2. از طریق تکنیک عکس برداری؛ اسلایدهای سیاه و سفید و رنگی به اندازه 2×2 اینچ با استفاده از دوربین 35 میلی متری میسر می شود. پس از ظهور، آنها را در قابهای مقوایی یا کائو چویی قرار می دهند. امتیاز قابهای مقوایی، سبکی و سهولت استفاده از آن است و انواع کائوچوئی و فلزی با دوام بوده و استحکام بیشتری دارند.
ارزیابی از اسلاید:
   در ارزیابی یک اسلاید موارد زیر باید مد نظر قرار گیرد: 1. توسعه یادگیری 2. هدف اسلاید مشخص است یا نه 3. صحت و اعتبار مطالب اسلاید 4. آیا موجب جلب توجه و علاقه شاگردان می شود 5. رنگهای واقعی هستند 6. رضایت خاطر 7. کیفیت تصاویر 8. وحدت و کلیت.
2.1. فیلم استریپ
    این رسانه از تعدادی تصاویر مربوط به هم که روی فیلم های 35 میلی متری چاپ می شوند، تشکیل گردیده است و دارای نظم و ترتیب می باشند. فیلم استریپ از حیث ظاهری شباهت زیادی به فیلم های متحرک دارند و تنها فرق آنها در این است که فیلم های متحرک دارای خصوصیت حرکت هستند ولی فیلم استریپ تصاویر ثابت ارائه می دهد. فیلم استریپ شامل تعدادی تصاویر است که به هر یک از آنها یک قاب یا فریم (Frame) می گویند. و ممکن است یک قابی و یا دو قابی باشد. فیلم استریپهای یک قابی به طور عمودی و فیلم استریپهای دو قابی به طور افقی در پروژکتور قرار می گیرند. دستگاه نمایش فیلم استریپ در مانیتور برای مطالعۀ انفرادی و گروههای کوچک مناسب هستند.
انواع پروژکتورهای فیلم استریپ:
الف؛ ماشین های کارتریج خور که نمونه ای از آنها ماشین های بل اندهاول خودکار هستند.
ب؛ دستگاههای نمایش دهنده فیلم استریپ، که برای مطالعه انفرادی و گروههای کوچک (پروژکتورهای یک مانیتوری) و برای نمایش روی پرده گروههای متوسط مناسب هستند.
ج؛ دستگاههای نمایش دهنده فیلم استریپ های ناطق؛ که مجهز به گوشی و دگمه های مخصوص، شروع، توقف و شروع دوباره در اثنای استریپ، آنرا بعد از استفاده طوری حلقه کنید که به اندازه قرار گرفتن در قوطی کوچک شود و تنها از طریق لبه های کناری و یا لیدر(Leader) آن را در دست بگیرید.
امتیازات استفاده از فیلم استریپ:
1. ارائه یک موضوع واحد در یک زمان و به طور روشن.
2. تصاویر ارائه شده موجب جلب توجه و ایجاد انگیزه می شود.
3. تصاویر را به هر اندازه می توان ثابت نگه داشت.
4. نیازی به تاریک کردن اتاق و یا کلاس ندارد.
5. در هر دوره ای از تحصیلات استفاده می شود.
مراحل استفاده از فیلم استریپ:
1.مقدمات کار را فراهم کنید (انتخاب فیلم استریپ – بازبینی آن و ...)
2.آماده کردن کلاس (موضوع مورد بحث را ابتدا با شاگردان در میان بگذارید.)
3. روشن کردن دستگاه.
4. فیلم استریپ را مشاهده کنید.
5. شاگردان را در نمایش و بحث شرکت دهید.
6. آن را خاموش و جمع کنید.
7. پس از خاتمه نمایش در مورد آن بحث کنید.
فیلم استریپ ها باید از لحاظ متن، هدف و نیاز شاگردان، بررسی و طراحی شوند.

 

3.1. پروژکتور اورهد
   پروژکتور اورهد دستگاهی است برقی که قادر به نمایش تصاویر و مطالبی است که شفاف بوده و نور را از خود عبور می دهند. این پروژکتور معمولاً به جای تخته سیاه استفاده می شود. طلق های شفاف یا ترانماها توسط این دستگاه نمایش داده می شود. این رسانه در جلوی کلاس قرار داده می شود و ارتباط چهره به چهره معلم با شاگردان حفظ می شود. در استفاده از این دستگاه نیازی به تاریک کردن کلاس نیست. طلق های شفاهی که در این رسانه استفاده می شود به صورت صفحه ای لوله ای و یا برگردان است. هر یک از طلق ها می توانند شاگردان را از جزء به کل هدایت کنند. در استفاده از این دستگاه، در حال بحث و صحبت روی یک نوشته پروژکتور را خاموش کنید. معلمان می توانند با این دستگاه از وقت کلاس نهایت استفاده را بنمایند.
نحوه استفاده از پروژکتور اورهد:
1.با استفاده از کلید Power که در قسمت جلوی پروژکتور قرار دارد، لامپ را روشن کنید.
2. با برگرداندن در پروژکتور و یا حرکت دادن آئینه، کادر نورانی را روی پرده بیاندازید.
با گذاشتن تصویر یا نوشته ای بر روی شیشه مسطح و یا استفاده از پیچ تنظیم، تصویر را تنظیم کنید. تصاویر بایستی نت و واضح باشند.
3. در هنگام نوشتن و یا کشیدن تصویر بر روی طلق های شفاف، طوری در کنار پروژکتور بایستید که سایه شما مانع از دیدن تصویر نشود.
4. برای خاموش کردن پروژکتور چنانچه مجهز به دو کلید مجزا برای لامپ و بادبزن می باشد برای اینکه فرصت خنک شدن را به ماشین بدهید ابتدا کلید لامپ را خاموش کنید و پس از چند دقیقه پنکه را نیز خاموش نمایید. با این کار عمر لامپ پروژکتور نیز بیشتر خواهد شد.
طرز تهیه طلق های شفاف:
1.روش دستی؛ با استفاده از این روش می توان به نوشتن مطالب و یا کشیدن تصاویر با استفاده از مدادهای روغنی و با ماژیک های مخصوص بر روی طلق های شفاف اقدام کرد.
2. استفاده از تکنیک عکاسی: با استفاده از این تکنیک تصاویر و یا نوشته ها را در لابراتور عکاسی بر روی فیلم های شفاف مثبت چاپ می کنند.
3. استفاده از ماشین های مخصوص؛ مثل ترموفاکس و زیراکس، ترموفاکس ماشینی است که به وسیلۀ آن طلق شفاف تولید می کنند، به وسیله این ماشین می توان مطالب ماشین شده، نوشته شده و یا طراحی شده با رنگ سیاه را به ورقه های شفاف مخصوص منتقل نمود.
با استفاده از طلق ها می توان مراحل پیشرفت و یا توسعه و تکامل سلسله حوادث خاصی را نشان داد. یک روش دیگر استفاده از دیازو می باشد. دیازو ماشینی است که می توان با استفاده از آن طلق شفاف تهیه نمود. اصطلاح دیازو از ماده آلی نمک دیازو گرفته شده است که همراه با رنگهای مختلف تمام سطح فیلم را پوشانده است. خاصیت این ماده ایجاب می کند که چنانچه آن را در معرض اشعۀ ماورای بنفش قرار دهند، خاصیت خود را از دست داده و هیچ تصویری ظاهر نمی شود.

عوامل مؤثر در نوردهی فیلم
1.شدت نور منبع؛ شدت نور منبع با میزان نوردهی فیلم نسبت معکوس دارد. بدین ترتیب که هر چه این شدت بیشتر باشد، مدت زمان نوردهی به فیلم کمتر و هر چه شدت آن کمتر باشد، مدت زمان نوردهی به فیلم بیشتر خواهد بود.
2.حساسیت فیلم؛ با توجه به اینکه همۀ فیلم ها از حساسیت یکسانی برخوردار نیستند، در نتیجه میزان نوردهی آن ها نیز برای همه یکسان نخواهد بود. به طور کلی میزان نوردهی به فیلم ها با حساسیت آن ها نسبت معکوس دارد. یعنی هر چه فیلم نسبت به نور حساس تر باشد، به نور کمتر و هر چه حساسیت آن نسبت به نور کمتر باشد، به نور بیشتری نیازمند است.
3. سرعت پلک؛ در انتخاب سرعت پلک در رابطه با میزان نوردهی، این نکته نیز روشن است که هر چه سرعت پلک بیشتر باشد، نور کمتری به فیلم اصابت خواهد کرد.
4. نسبت فراخی مردمک؛ مردمک دوربین اصولاً کنترل میزان عبور نور از عدسی است. مسلماً هر چه میزان فراخی مردمک بیشتر باشد (درجات کوچکتر اِف)، میزان نوری که به فیلم می رسد بیشتر خواهد بود.

رسانه های شنیداری
همانطور که قبلاً نیز اشاره شد، طبق نتایج پژوهش های انجام شده، حدود 13% یادگیری انسان از طریق کاربرد حس شنوایی و حدود 75% از طریق حس بینایی صورت می گیرد. ولی این حس ها لازم و ملزوم یکدیگرند. نتیجۀ پژوهش ها در زمینۀ سخن گفتن و گوش دادن نیز به شرح ذیل است:
1. افراد بزرگسال حدود 70% از کار روزانۀ خود را از طریق برقراری ارتباط کلامی انجام می دهند و 45% وقت روزانۀ خود را صرف گوش دادن به دیگران می نمایند.
2. در مقطع ابتدایی، حدود 60% و در مقطع متوسطه و دانشگاه، شاگردان حدود 90% وقت روزانۀ خود را صرف گوش دادن می کنند.
3. شاگردان مدرسه قادرند   از آنچه را که شنیده اند به خاطر بسپارند، که این میزان بعد از دو ماه به نصف کاهش می یابد.
4. سرعت سخن گفتن افراد، به گوش دادن دیگران تأثیر می گذارد. به شرط آنکه تعداد کلمات حدود 150 تا 170 کلمه در دقیقه باشد.
5. بهبود مهارت گوش دادن، توأم با اجرای تمرینات دقیق میسر است.
6. چنانچه درک کلمات از جانب گیرندگان، پیام شکل باشد، از شدت توجه آنان در گوش دادن کاسته می شود. این میزان در صورت ساده بودن پیام نیز کاهش خواهد یافت. پس یکی از مهمترین و بارزترین روش های کسب مهارت در سخن گفتن، داشتن مهارت در گوش دادن است.
7. بذل توجه و تمرکز بر نتایج حاصله از گوش دادن تأثیر می گذارد. در بعضی شرایط از شدت توجه افراد کاسته می شود و آن موقعی است که درک کلمات، زیاد مشکل و یا زیاد آسان بوده و یا اینکه شرایط محیطی از کیفیت مطلوبی برخوردار نباشد، نظیر اماکن خیلی گرم یا خیلی سرد.
انواع رسانه های شنیداری
برخی از انواع رسانه ها و تجهیزات شنیداری عبارتند از: رادیو، گرامافون، ضبط صوت حلقه ای، ضبط صوت کاستی،CD، آزمایشگاه زبان و ...
کاربرد تجهیزات شنیداری علاوه بر اهداف کلی که همان انتقال درست پیام و ایجاد یادگیری مؤثر در فراگیران است، دارای اهداف جنبی دیگری نیز هست. از جمله؛ تقویت نیروی تکلم و دقت شنیداری و گفتاری، تداوم توجه و نظایر آن.
- کاربرد رسانه های شنیداری در گروه های بزرگ، متوسط و کوچک آموزش و آموزش انفرادی در گروه های بزرگ مراحل کاربرد عبارتند از:
1.آمادگی؛ که شامل انتخاب مواد و اطمینان از مناسبت محتوای مواد با اهداف گروه، آماده کردن و استقرار تجهیزات.
2. گوش دادن به مواد.
3. بحث گروهی؛ پس از خاتمۀ گوش دادن به نوار، با فراگیران به بحث بنشینید و از یادگیری آنان در رابطه با اهداف مورد نظر اطمینان حاصل کنید.
4. جمع کردن تجهیزات.
در گروه های کوچک، بهره گیری از تجهیزات شنیداری، امکان مطالعه و بررسی چندین موضوع درسی را میسر می سازد و معلمان نسبت به پیشرفتی که فراگیران دارند، موضوع واحدی را با درجات مختلف پیچیدگی و یا پیشرفت، ضبط کرده و هر کدام را در اختیار گروهی خاص قرار می دهند.
کاربرد تجهیزات شنیداری به طور انفرادی به دلیل بالا رفتن سطح کیفیت و کاهش قیمت تجهیزات کاست های شنیداری است. معلمان می توانند مباحث مختلف درسی را به شکل خودآموز بر روی نوار ضبط کرده و در اختیار فراگیران به شکل انفرادی قرار دهند.

توصیه هایی در رابطه با کاربرد رسانه های نورتاب
- هنگام تنظیم و استقرار وسایل نورتاب باید توجه داشت که مرکز شعاع نوری که از این وسایل می تابد، با سطح پرده زاویۀ 90 درجه ای را تشکیل دهد. در این صورت تصویری به شکل مربع مستطیل به دست خواهد آمد.
- انتخاب چهار پایه ها و میزها جهت استقرار وسایل نورتاب باید با توجه به شکلی که مورد استفاده قرار خواهد گرفت، به عمل آیند.
- پیوسته به اجرای یک «بازبینی» قبلی عقیده داشته باشید. این امر شما را در اثنای بهره گیری از تجهیزات کمتر، دچار مشکل خواهد کرد.
- از تکان دادن و جابجا کردن وسایل نورتاب هنگامی که روشن و یا گرم هستند، خودداری کنید.
- تجهیزات نورتاب نظیر پروژکتورها، پرده ها و ملزومات مربوطه را تمیز و پاکیزه نگه دارید.
- دو برابر کردن میزان فاصلۀ پروژکتور با پرده، باعث چهار برابر شدن اندازۀ تصویر و سه برابر شدن آن، باعث نه برابر شدن اندازۀ تصویر می شود. ولی در نظر داشته باشیم که هر چه این اندازه بیشتر شود، از وضوح تصویر نیز کاسته می شود.

[ سه‌شنبه ۱۳۸٧/٦/٥ ] [ ۱٢:۳٩ ‎ب.ظ ] [ محمد حیدر یعقوبی ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

دانشجوی دوره دکتری برنامه درسی ورودی 1391 دانشگاه خوارزمی هستم. مدرک ماستری در تعلیم و تربیه را از اولین دوره ماستری پداگوژی در پوهنتون تعلیم و تربیه کابل در سال 1388 گرفتم و استاد پوهنتون(دانشگاه) بامیان از سال 1383 الی 1389 بودم و از سال 1390 الی میزان 1391 با دانشگاه کاتب همکاری داشتم. قصدم از ایجاد این وبلاگ جمع آوری موضوعات پداگوژیکی است که از سایتهای دیگر دریافت و در این وبلاگ منسجم گردد. هنوز به خود اجازه نوشتن در زمینه پداگوژی را نداده ام. آرزویم شادبودن انسانهاست و موفقیتشان.
صفحات دیگر
امکانات وب

اللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِدا ‏وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَك َطَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلاً

خدمات وبلاگ نویسان جوان

آمار وبلاگ

  • کاربران آنلاین :

  • بازديدها :

خدمات وبلاگ نویسان

خدمات وبلاگ نویسان جوان

انواع کـد های جدید جاوا تغیــیر شکل موس