قالب وبلاگ
تکنالوژی تعلیمی
آنجه که من معلم باید در مورد کار و هنرم بدانم و به آن عمل کنم. 
نويسندگان
پيوندهای روزانه

فنون راهنمایی

تعریف فن و روش

 

در راهنمایی و مشاوره به علت عدم دقّت و داشتن وجوه مشترک بسیاری از اوقات دو واژه «فن» و «روش» به جای یکدیگر به کار می روند.

     اینک برای آن که معانی دقیق و کاربرد آنها مشخص گردد به تعریف و توجیه معانی و مفهوم هر یک می پردازیم:

 

تعریف روش:  روش میتود طریقه مشی مشخص و منظمی است که به حصول هدف منتهی می شود: بنابراین روش دارای دو ویژگی به شرح زیر است:

 


فنون راهنمایی

تعریف فن و روش

 

در راهنمایی و مشاوره به علت عدم دقّت و داشتن وجوه مشترک بسیاری از اوقات دو واژه «فن» و «روش» به جای یکدیگر به کار می روند.

     اینک برای آن که معانی دقیق و کاربرد آنها مشخص گردد به تعریف و توجیه معانی و مفهوم هر یک می پردازیم:

 

تعریف روش:  روش میتود طریقه مشی مشخص و منظمی است که به حصول هدف منتهی می شود: بنابراین روش دارای دو ویژگی به شرح زیر است:

 

1-    دارای نظم ثابت است و تابع ذوق و سلیقه فرد ، شرایط و مقتضایات زمانی و محیطی     باشد.

2-    تابعی از موضوع و هدف بوده و برای حصول به هدف انجام می شود.

 

با توجه به خصوصیات مذکور می توان گفت زمانی که صحبت از انواع روش های مشاوره به میان     می آید و این روش ها در سه نوع مستقیم ، غیر مستقیم  و انتخابی  مطرح  شده  و  مور د بحث  قرار    می گیرد. غرض آن است که هر یک از این روش ها دارای ویژگی های خاص خود و بدون دخالت ذوق و سلیقه شخصی و با نظم ثابت و مشخصی به منظور حصول به هدف انجام می شود.

 

تعریف فن:   فن یا تکنیک 2 از نظری لغوی به معنای صنعت ، هنر ، راه و روش است و در اصطلاح راهنمایی عبارت از ابزار و وسایل مورد نیاز در اعمال روش و یا فعالیتی است که در هر مرحله از مراحل روش به منظور سرعت و دقّت و یا نظم کار انجام می گیرد.

 

فنون راهنمایی

 

فنون راهنمایی انواع مختلف دارد که هر یک در جای خود دارای اهمیت می باشد. نکته مهم آن است که در جریان راهنمایی باید از همه فنون استفاده شود و اطلاعات به دست آمده با هم مقایسه گردند تا نتایج معتبر و مطمئن تری به دست آید. فنون مذکور از لحاظ نتیجه به دست آمده به دو گروه تقسیم می شوند: فنونی که نتایج آنها عینی است و شامل آزمون های تراز شده می باشند و فنونی که نتایج آنها کم و بیش ذهنی نکته مهم این است که در مشاوره راهنمایی باید از تکنیک های عینی و ذهنی هر دو استفاده شود: زیرا فنون تستی با این که ما را به نتایج مفید می رساند ولی شناخت دانش آموز تنها با این فنون نه ممکن است و نه ما را به نتایج مطلوب می رساند لذا باید نتایج تست ها را با نتایج حاصل از تکنیک های غیر تستی مقایسه کرد و بر اساس نتایج حاصل نسبت به راهنمایی دانش آموز اقدام نمود. ما حصل کلام اینکه فنون و روش های راهنمایی و مشاوره دربرگیرنده جریان ها ، فعالیت ها ، اقدامات و مراحلی است که بین نقطه آغاز و حصول اهداف قرار دارد.

 

     مهم ترین فنون راهنمایی عبارتند از:

1-           مشاهده

2-           واقعه نویسی

3-           مقیاس درجه بندی رفتار

4-           پرسشنامه و سؤالیه

5-           شرح حال نویسی

6-           فهرست مطابقه (چک لیست)

7-           گروه سنجی (سوسیومتری)

8-           تست (آزمون)

9-           مصاحبه

 

هر یک از فنون مذکور در فصول آینده مورد بحث قرار می گیرد و در فصل جداگانه نحوه ارزیابی اطلاعات در راهنمایی و سپس پرونده تحصیلی که منبع جمع آوری اطلاعت می باشد مورد بحث قرار خواهد گرفت. مطالب فصول بعدی در زمینه روش ها و فنون عملی مشاوره ، مشاوره و راهنمایی گروهی ، مطالعه مورد و ارزیابی برنامه راهنمایی خواهد بود که از نظر خوانندگان خواهد گذشت.

 

واقعه نویسی

 

مشاهداتی که درباره رفتار دانش آموزان انجام می گیرد کلاً یادداشت نمی شوند. معمولاً مواردی از رفتار دانش آموزان که نمونه هایی از رفتار بارز یا واقعه مهم زندگی آنان می باشد و یا رویدادهایی است که دانش آموز در آن نقشی دارد و خصوصیات شخصیتی وی را آشکار می سازد ، ثبت می شود. این عمل را واقعه نویسی نامند.

«واقعه نویسی عبارت است از توصیف عینی رفتار دانش آموز در یک موقعیت خاص محیطی ، تفسیری از رفتار به وسیله مشاهده کننده ای که آن را ثبت کرده است و توصیه ای برای انجام عمل آینده مبتنی بر واقعه و تفسیر آن».1

بنابراین مشاهده در عمل به واقع نویسی منتهی می شود. واقع نویسی از سال 1940 به عنوان یکی از تکنیک های شناخت دانش آموز مورد توجه قرار گرفته است.

 

مقیاس درجه بندی

یکی از فنون شناخت دانش آموز که متکی بر مشاهده می باشد ، مقیاس درجه بندی است. در مقیاس درجه بندی خصوصیات رفتاری مشاهده شده در فرد مورد قضاوت قرار گرفته تعیین می شود که چگونه و به چه میزان در وی وجود دارد. این روش بیشتر در مورد خصایصی که از طریق رفتارهای محسوس تشخیص آنها امکان پذیر است ، مورد استفاده قرار می گیرد. بنابراین مشاهده به واقعی نویسی و سرانجام به مقیاس درجه بندی منتهی می شود. در حال حاضر مقیاس درجه بندی نه تنها در راهنمایی و تعلیم و ترتیب بلکه در ارتش ، امور استخدامی و ارتقای کارمندان و امور ضعتی نیز نقش مهمی به عهده دارد.

مشاهده

مشاهده از مهم ترین فنون شناخت کودک و پایه روش های ارزیابی غیر تستی به شمار می رود. معلمان و مشاوران از این راه می توانند علایق ، خصوصیات شخصیتی و رفتاری دانس آموز را درک و استعدادهای ویژه او را دریابند. مشاهده دقیق رفتار دانش آموزان از وظایف مهم معلم است. کسب مهارت در این مورد احتیاج به تمرین دارد و باید دانش آموزان را در شرایط مختلف و طبیعی مورد مشاهده قرار داد.

 موقعیت ، زمان و محل مشاهده مهم است. دانش آموزی که تنها است رفتارش با دانش آموزی که در گروه فعالیت دارد متفاوت است همچنین رفتار دانش آموز در کلاس با رفتار وی در کوچه تفاوت دارد. از این نظر باید دانش آموزان را در ساعات متفاوت روز و در موقعیت ها و محل های مختلف مورد مشاهده قرار داد تا نتایج مشاهدات نمونه کاملی از رفتار آنان را مشخص سازد.

مشاهده احتیاج به طرح ریزی و فکر منظم دارد و باید بر اساس اصول مشخص و روش های معینی انجام گیرد و این کار از هر معلم متوسط ، تازه کار و تعلیم ندیدیه ساخته نیست. یکی از فواید مشاهده این است که انسان علافه مند به مطالعه در رفتار انسانی و کنجکاو بررسی رفتار می شود. ولی اگر مشاهده با توجه به اصول مربوط انجام نگیرد ممکن است نه تنها مفید فایده نباشد بلکه باعث گمراهی و زیان گردد.

 

پرسشنامه ، شرح حال نویسی و فهرست مطابقه

در این فصل تکنیک هایی مطرح می گردد که معمولاً از طریق دانش آموز اطلاعاتی درباره وی اخذ می شود. مهم ترین این فنون عبارتند از پرسشنامه ، شرح حال نویسی و فهرست مطابقه (چک لیست).

با اینکه پرسشنامه و فهرست مطابقه معمولاً به وسیله دانش آموز تنظیم می شود ولی می توان با استفاده از این فنون از افراد دیگر نظیر معهلم ، والدین و سایر کسانی که با دانش آموز سروکار دارند نیز اطلاعاتی کسب کرد. فن شرح حال نویسی تنها به وسیله دانش آموز انجام داده می شود و از این طریق اطلاعاتی مربوط به گذشته ، حال و آینده وی در اختیار مشاور قرار می گیرد.

 

پرسشنامه

یکی از شیوه های رایج که به منظور گردآوری اطلاعات به کار می رود روش پرسشنامه است. در پرسشنامه سؤالاتی مطرح می گردد و از دانش آموز خواسته می شود که به پاسخگویی مبادرت و یا از بین پاسخ های پیشنهادی ، انتخاب مورد نظر خود را مشخص کند. از طریق پرسشنامه معمولاً اطلاعاتی در زمینه امور خانوادگی ، محیط زندگی ، بهداشت ، فعالیت ها ، صرف اوقات فراغت ، عادات مطالعه ، طرح ریزی های تحصیلی و شغلی دانش آموز و نظایر آن کسب می شود.

پرسشنامه بهترین وسیله برای جمع آوری اطلاعات فوری است و معمولاً در مورد دانش آموزان تازه وارد و یا به منظور تکمیل اطلاعات به کار می رود. قبل از تنظیم پرسشنامه باید هدف کاربرد پرسشنامه و افرادی که اطلاعات در اختیار آنان قرار می گیرد ، برای دانش آموزان روشن شود. در پرسشنامه باید سؤالاتی مطرح شود که جواب دهنده به آن احاطه کافی داشته باشد و خاطر نشان شود که چون هدف ، شناخت و کمک دانش آموز می باشد با نهایت دقّت پاسخ گوید و چنانچه در مواردی نخواهد یا نتواند از دادن جواب خودداری کند.

 

شرح حال نویسی

یکی از فنون که می تواند ما را در مطالعه زندگی و شناخت بهتر فرد کمک کند ، شرح حال نویسی است. شرح حال نویسی گزارشی است که فرد درباره زندگی خود به طور کتبی می دهد. این گزارش ممکن است مربوط به گذشته ، حال یا آینده باشد. درباره گذشته مثل تجربیات دوران طفولیت یا دوران دبستانی ، در مورد حال مانند مطالبی مربوط به علایق و خصوصیات دانش آموز ، راجع به آینده مثل طرح ریزی های شغلی و معاشی.

یکی از خصوصیات شرح حال نویسی آن است که فرد در مورد خود به تفکر و بررسی می پردازد و در خودشناسی یاری می شود. ضمناً اطلاعاتی که از طریق شرح حال نویسی به دست می آید می تواند بهتر از سایر فنون ما را در شناخت حالات عاطفی و نگرشها و سایر خصوصیات شخصی دانش آموز کمک کند.

در شرح حال نویسی ها دانش آموزان مطالبی در مورد وضع فرهنگی ، اجتماعی ، خانوادگی و یا خاطرات مدرسه ای خود می نویسند. گاهی اوقات دانش آموزان به نوشتن نامه هایی به مشاوران خود مبادرت می نمایند و در این نامه ها راجع به خود مطالبی مطرح می سازند. این گونه نامه ها را می توان یک نوع شرح حال نویسی محسوب کرد.

 

گروه سنجی (سوسیومتری)

گروه سنجی وسیله ای است که برای اندازه گیری ارتباط های گروهی بر اساس یک ملاک معین به کار می رود. علاوه بر این از آزمون گروه سنجی می توان برای تشکیل گروه های متجانس برای هدف های خاص استفاده کرد. در گروه سنجی ارزش اجتماعی یا ارزش شخصی هر فرد بر اساس نظرات و نگرش های سایر افراد گروه اندازه گیری می شود ، ولی چون ملاک گروه سنجی متغیر است لذا نمی توان به طور کلی گفت که با این روش میزان محبوبیت فرد در گروه ارزیابی می گردد. بار کلی در کتاب «گروه سنجی پایه عقلانی و تکنیک در ایجاد تغییر رفتار در مدرسه ابتدایی ، 1966» گروه سنجی را به عنوان وسیله ای برای کشف و تجزیه و تحلیل الگوهای دوستی و رفاقت بین اعضای گروه تعریف کرده است. به عقیده او از این روش می توان برای شناخت بچه های ناسازگار استفاده کرد. علاوه بر این او اظهار می دارد که میزان پذیرش دانش آموز از طرف سایر افراد گروه با سلامت روانی ، درجه بندی رفتار وی از طرف معلم و پیشرفت تحصیلی اش ارتباط دارد و حتی ممکن است از روی نتیجه گروه سنجی دانش آموزانی را که احتمال دارد ترک تحصیل نمایند پیش بینی نمود.

با آزمون گروه سنجی می توان نحوه ترکیب گروه ها ، کودکان گوشه گیر و مطرود ، کودکان محبوب و مقبول گروه را با در نظر گرفتن ملاک معین شناخت. ضمناً باید در نظر داشت که چون ملاک گروه سنجی در تغییر است و به علاوه روابط گروهی دائماً تغییر می کند نتایج حاصل از گروه سنجی ها ثابت و غیر قابل تغییر نمی باشد.

 

تست و کاربرد آن در مشاوره

 

تست وسیله اندازه گیری نفسانیات و توانایی های افراد است و اطلاعات عینی برای مشاوره به دست   می دهد.

 

مصاحبه

یکی از مهم ترین فنون مشاوره و راهنمایی مصاحبه است. مصاحبه رابطه حضوری مشاور و مراجع است که برای نیل به هدفی معین انجام می شود. مصاحبه معمولاً بین دو نفر و کاه میان تعدادی زیادی از افراد صورت می گیرد. فرق مهم مکالمات روزمره و صحبت های معمولی با مصاحبه این است که در مصاحبه هدفی در نظر است و حال آنکه در مکالمات معمولی ممکن است هدفی خاص و نظمی معین وجود نداشته باشد. همچنین در مصاحبه باید مصاحبه کننده و مصاحبه شونده در جلسه ای با هم روبه رو شوند و به علاوه یکی در دیگری تأثیر بگذارد و متقابلاً تأثیر بپذیرد.

 

 

[ دوشنبه ۱۳۸٧/۸/٢٠ ] [ ۱٢:٢٢ ‎ب.ظ ] [ محمد حیدر یعقوبی ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

دانشجوی دوره دکتری برنامه درسی ورودی 1391 دانشگاه خوارزمی هستم. مدرک ماستری در تعلیم و تربیه را از اولین دوره ماستری پداگوژی در پوهنتون تعلیم و تربیه کابل در سال 1388 گرفتم و استاد پوهنتون(دانشگاه) بامیان از سال 1383 الی 1389 بودم و از سال 1390 الی میزان 1391 با دانشگاه کاتب همکاری داشتم. قصدم از ایجاد این وبلاگ جمع آوری موضوعات پداگوژیکی است که از سایتهای دیگر دریافت و در این وبلاگ منسجم گردد. هنوز به خود اجازه نوشتن در زمینه پداگوژی را نداده ام. آرزویم شادبودن انسانهاست و موفقیتشان.
صفحات دیگر
امکانات وب

اللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِدا ‏وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَك َطَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلاً

خدمات وبلاگ نویسان جوان

آمار وبلاگ

  • کاربران آنلاین :

  • بازديدها :

خدمات وبلاگ نویسان

خدمات وبلاگ نویسان جوان

انواع کـد های جدید جاوا تغیــیر شکل موس